Składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne to obowiązkowe potrącenia z wynagrodzenia, które finansują system emerytalny, rentowy, ubezpieczenie chorobowe, wypadkowe oraz publiczną opiekę zdrowotną. Część składek pokrywa pracownik, a część — pracodawca, co realnie zwiększa koszt zatrudnienia ponad kwotę wynagrodzenia brutto.
1. Rodzaje składek ZUS
System ubezpieczeń społecznych w Polsce obejmuje pięć głównych składek: emerytalną, rentową, chorobową, wypadkową oraz — administrowaną przez ZUS na rzecz NFZ — składkę zdrowotną. Każda z nich ma inny cel i inne zasady finansowania.
2. Składki finansowane przez pracownika
- Emerytalna — 9,76% podstawy wymiaru,
- Rentowa — 1,5% podstawy wymiaru,
- Chorobowa — 2,45% podstawy wymiaru (przy umowie o pracę obowiązkowa, przy zleceniu dobrowolna).
Łącznie pracownik na umowie o pracę oddaje na ubezpieczenia społeczne 13,71% wynagrodzenia brutto.
3. Składki finansowane przez pracodawcę
Pracodawca dodatkowo opłaca ze swoich środków — nie pomniejszając wynagrodzenia pracownika — składkę emerytalną (9,76%), rentową (6,5%), wypadkową (stawka zależna od rodzaju działalności, zwykle 0,67%–3,33%), a także składki na Fundusz Pracy (2,45%) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (0,10%). To dlatego całkowity koszt zatrudnienia pracownika jest istotnie wyższy niż jego wynagrodzenie brutto — zjawisko to nazywane jest „klinem podatkowym”.
4. Składka zdrowotna
Składka zdrowotna wynosi 9% podstawy wymiaru (wynagrodzenia brutto pomniejszonego o składki społeczne pracownika) i jest w całości finansowana przez ubezpieczonego. Od lipca 2022 roku, w ramach tzw. Polskiego Ładu, składki zdrowotnej — w przypadku umowy o pracę — nie można już odliczyć od podatku ani od podstawy opodatkowania.
5. Tabela stawek składek ZUS (umowa o pracę)
| Składka | Pracownik | Pracodawca |
|---|---|---|
| Emerytalna | 9,76% | 9,76% |
| Rentowa | 1,50% | 6,50% |
| Chorobowa | 2,45% | — |
| Wypadkowa | — | 0,67%–3,33%* |
| Zdrowotna | 9,00% | — |
| Fundusz Pracy | — | 2,45% |
| FGŚP | — | 0,10% |
* Stawka składki wypadkowej zależy od liczby ubezpieczonych i rodzaju prowadzonej działalności (kategorii ryzyka).
Najczęstsze pytania
Na umowie o pracę — tak, jest obowiązkowa. Na umowie zlecenia jest dobrowolna i uprawnia do zasiłku chorobowego w razie niezdolności do pracy.
To górna granica podstawy wymiaru składek emerytalnej i rentowej w danym roku kalendarzowym (tzw. trzydziestokrotność przeciętnego wynagrodzenia) — po jej przekroczeniu składki te przestają być naliczane do końca roku.